నాగుల చవితి అంటే..

 మన ఆచార వ్యవహారాలలో ప్రకృతిని దేవుడిగా ఆరాధిస్తాము. చెట్టు, పుట్ట, పశువు, పక్షి ప్రతి దానిలో దైవాన్ని చూస్తాము. సర్పాలను కూడా నాగదేవతలుగా పూజిస్తాము. ఈ భక్తి భావనలో ఆధ్యాత్మిక చింతన, ప్రకృతి ,పరిరక్షణ, జీవకార్యం దాగి ఉన్నాయి. పాములను రక్షించే పర్యావరణాన్ని కాపాడాలన్నది నాగుల చవితి పర్వదినంలోని ఆంతర్యం.. పాములను చూడగానే హాని చేస్తాయన్న భయంతో వాటిని చంపడం సాధారణము .అదే కొనసాగితే భూమిమీద సర్పాలు అనేవి లేకుండా పోతాయి. సర్పాలు సృష్టిలో భాగము. అవి కూడా జీవించాలి. వాటిని సంరక్షించాలన్న  సదుద్దేశ్యంతో నాగుల చవితి చేసుకునే ఆచారం వ్యాప్తిలో వచ్చిందన్నది పండిత వచనము. కార్తీక మాసం, శుక్లపక్ష చవితి, నాగుల చవితి .ఈ పర్వదినాన ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, సత్సంతానము, కుటుంబసభ్యులకు లభించాలని కోరుకుంటూ నాగదేవతను పూజించడం ఆచారం. నాగులను దైవ స్వరూపాలుగా భావించడం అనాదిగా వస్తున్నది. పురాణ కథనాలలో నాగ శ్రేష్టులైన ఆదిశేషులు ,తక్షకుడు, కర్కోటకుడు, వాసుకిల ప్రస్తావన వస్తుంది .ఆదిశేషుడు విష్ణుమూర్తికి పానుపు అవగా వాసుకి పరమేశ్వరునికి కంఠాభరణం గా మారింది. సాక్షాత్తు శివ కేశవుల సన్నిధిని వరాలుగా పొంది  నాగ దేవతలుగా పూజలు అందుకుంటున్నవి. అంతేకాక ఆదిశేషుడు త్రేతా యుగంలో శ్రీరాముని సోదరుడైన లక్ష్మణుడిగా ,ద్వాపర యుగంలో శ్రీకృష్ణుడి అన్న బలరాముడిగా అవతారాలు ఎత్తి శ్రీమహావిష్ణువు తో పాటు పూజలు అందుకోవడం విశేషము. అలాగే వాసుకి, త్రిపురాసుల సంహారములో వింటినారిగా మారింది. క్షీరసాగర మథనంలో మంధర పర్వతాన్ని కవ్వంగా చేసి చిలికేటప్పుడు ఆ కవ్వానికి కట్టిన తాడుగా మారి అమృత సాధనలో అమరులకు తోడ్పడింది. పరీక్షిత్తు మరణం సర్పయాగ తరుణంలో తక్షకుడు కనపడతాడు. కద్రువ , వినతల సంవాదంలో దేవేంద్రుని అశ్వం తోకను నలుపు చేసే విషయంలో తన ఉనికిని చాటుకుంటాడు కర్కోటకుడు. ఇలా విభిన్న సందర్భాలలో నాగదేవతలు తమ ప్రత్యేకతలను ప్రదర్శించారు. 

నాగుల చవితి రోజున భక్తులు పుట్టలో పాలు పోసి, నైవేద్యం పెట్టి భక్తి ప్రపత్తులు చాటుకుంటారు.

ఆదివాసీ గుస్సాడి/ దండారి ఉత్సవాలు అంటే..

 బజార్హత్నూర్ మండలంలోని చింతల సాంగ్వి గ్రామంలో ఆదివాసీలు సంప్రదాయ బద్ధంగా కోల బోడి పండుగను ఘనంగా నిర్వహించారు. తొమ్మిది రోజులుగా వైభవంగా కొనసాగిన గుస్సాడి దండారి ఉత్సవాలకు మంగళవారం కోల బోడి పండుగతో ముగింపు పలికారు. ఈ సందర్భంగా గుస్సాడీ వేషదారులు సంప్రదాయ నృత్యాలతో అలరించారు. కోలాటాలు, డప్పుల మోతలు ,గజ్జల చప్పుళ్లతో గ్రామంలో పండుగ వాతావరణం నెలకొన్నది. గుస్సాడీ కళాకారులు గ్రామంలోని ప్రతి ఇంటికి ఊరేగింపుగా వెళ్ళగా మహిళలు వారికి హారతులు ఇచ్చి సంప్రదాయబద్ధంగా సాగనంపారు. అనంతరం గ్రామస్తులంతా సామూహిక భోజనం చేసి ,ఎత్మసూర్ దేవతలతో పాటు పర, వెట్టె, కోడల్ దేవతలను గ్రామంలోని ఉడ్ పేన్ వద్దకు తీసుకెళ్లి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించారు. నాలుచేసి పండుగను ఘనంగా ముగించారు.

ఆదివాసీ సంస్కృతి సంప్రదాయాల పరిరక్షణతో పాటు గెలిచిన కళాకారులు విద్యార్థులను ప్రోత్సహించడమే లక్ష్యంగా సామ్రాట్ అశోక్ చారిటబుల్ ట్రస్ట్ పనిచేస్తుంది ఇందులో భాగంగా సిరికొండ మండలంలోని రాయిగూడ గ్రామంలో గుస్సాడీ ఉత్సవాలను ఘనంగా నిర్వహించారు వరుసగా రెండో ఏడాది కూడా ఈ వేడుకలు నిర్వహించారు.